Let op, in de mobiele weergave zijn de tabellen niet zichtbaar. Gebruik een desktop voor de volledige weergave.
navigation icon Terug naar overzicht

Audit Vlaanderen en de lokale besturen

2.1 Auditopdrachten

Type audit   Status realisatiegraad planning audits bij de lokale besturen in 2015
Afgewerkt in 2014 Afgewerkt in 2015 Voorbereiding Terreinwerk Rapportering Totaal Uitgesteld
Organisatie-audits 15 26 2 0 6 34 0
Thema-audits
- Gemeentelijke bel...
- Aankoop- & contractbeheer
0
0
20
0
0
1
0
1
0
3
20
5
0
0
Detectie-audits 2 14 0 2 3 19 2

Forensische

2 4 0 1 0 5 0
Totaal 19 64 3 4 12 83 2

In 2015 nam het aantal audits in de lokale besturen gestaag toe. In 2014 werden 19 audits afgewerkt. In 2015 was dit 64. De auditplanning kwam stapsgewijs tot stand, in samenspraak met het auditcomité (zie 1.4 en hoofdstuk 6).

Er werd in 34 organisatie-audits geïnvesteerd. 26 rapporten van organisatie-audits werden afgewerkt. 20 rapporten over de thema-audit gemeentelijke belastingen en retributies zijn gefinaliseerd.

In 2015 werd de thema-audit “Aankoop en contractbeheer – Leveringen en diensten” voorbereid die bij 20 gemeentebesturen in de loop van 2016 zal worden uitgevoerd. Deze thema-audit werd in 2015 opgestart in vijf lokale besturen.

Er werd gewerkt aan 19 detectie-audits en aan vijf forensische audits.

De volgende paragrafen van dit hoofdstuk bevatten inhoudelijk meer informatie over deze audits.

2.1.1 Organisatie-audits

In 2015 werden 26 rapporten van organisatie-audits afgewerkt. Over de eerste reeks organisatie-audits die tussen begin 2014 en het najaar 2015 werden uitgevoerd in 54 lokale entiteiten werd een globaal rapport opgemaakt, waarover meer in 2.2.3.

In 2015 vonden de organisatie-audits voornamelijk plaats in lokale besturen die in 2011 of 2012 zijn ingestapt in de nieuwe beleids- en beheerscyclus (BBC)[1]. Waar mogelijk werden de audits uitgevoerd zowel in gemeente als OCMW. De logica daarachter is eenvoudig: een verregaande samenwerking tussen gemeente en OCMW steunt idealiter op een doorlichting van beide organisaties, waarna het beste van twee werelden behouden blijft. Een audit kan hiertoe bijdragen.

2.1.2. Thema-audits

In 2015 maakte het auditcomité van de lokale besturen de strategische keuze om meer thema-audits uit te voeren. Het is dan ook logisch dat in 2015 het aantal thema-audits al flink toenam. In 2015 werden 20 audits over de gemeentelijke belastingen en retributies uitgevoerd en werden vijf thema-audits rond aankoop- en contractbeheer gestart.

Gezien het toenemend belang van thema-audits, wil Audit Vlaanderen hier op een zo optimaal mogelijke wijze op inzetten. Audit Vlaanderen creëerde daarom een stuurgroep rond de thema-audits om hierover in dialoog te gaan met verschillende belanghebbenden: VVSG[2], VVP[3], ECG[4], VVOS[5], Vlofin[6], ABB[7] en een vertegenwoordiger van de minister van Binnenlands Bestuur.

De thema-audit gemeentelijke belastingen en retributies

Na de voorbereiding in de tweede helft van 2014 werd de thema-audit gemeentelijke belastingen en retributies in 2015 afgerond in 20 gemeenten. Het doel van de thema-audit was te onderzoeken in welke mate een gemeentebestuur over de nodige beheersmaatregelen beschikt om de gemeentelijke belastingen en retributies op een efficiënte en integere manier correct en volledig te innen, zodanig dat het risico op verlies aan inkomsten wordt beperkt en een gelijke behandeling van belastingplichtigen wordt gegarandeerd. Om een dergelijk breed thema hanteerbaar te maken, werden enkele concrete processen geselecteerd. Bij deze selectie lag de focus op belastingen waarop een bestuur zelf vat heeft én die een zeker risico kunnen inhouden voor de betrokken besturen. Het materiële belang en de frequentie van de processen werden in rekening genomen.

Op basis hiervan is de thema-audit toegespitst op een aantal eigen gemeentelijke belastingen en retributies:

  • de belasting op drijfkracht, tweede verblijven, leegstand en onbebouwde percelen (activeringsheffing);
  • de afgifte van administratieve documenten, de verkoop van huisvuilzakken en de verhuur van onroerende goederen (zalen/lokalen).

In de tweede helft van 2015 werd het globale rapport voorbereid, met daarin een aantal structurele bevindingen en aanbevelingen over dit thema. Het globale rapport werd op 18 februari 2016 gepubliceerd.

De thema-audits aankoop- en contractbeheer

In het eerste kwartaal van 2015 werd de thema-audit aankoop- en contractbeheer voorbereid. Om een voldoende ruim beeld over het aankoop- en contractbeheer bij lokale besturen te krijgen, stuurde Audit Vlaanderen een vragenlijst naar 100 lokale besturen (gemeente-, OCMW- en provinciebesturen). De vragenlijst peilde naar de wijze waarop lokale besturen hun aankoopproces en de daaruit volgende contracten organiseren en beheren. Ook werd nagegaan hoe goed lokale besturen zichzelf inschatten op het vlak van aankoop- en contractbeheer.

86 lokale besturen vulden de vragenlijst in. Elk van hen kreeg een verslag waarin het zijn individuele resultaten kon vergelijken met het gemiddelde antwoord. De algemene resultaten van de bevraging zullen worden opgenomen in een globaal rapport over de thema-audits rond aankoop- en contractbeheer dat eind 2016 zal verschijnen.

Vermits er in aankoop- en contractbeheer twee subthema’s terug te vinden zijn, namelijk “leveringen en diensten” en “werken” werd beslist om de thema-audit op te splitsen: de thema-audit Aankoop- en Contractbeheer van Leveringen en Diensten enerzijds en de thema-audit Aankoop en Opvolging van Werken anderzijds.

In 2015 werden de eerste 3 pilootaudits voor de thema-audit Aankoop- en Contractbeheer van Leveringen en Diensten uitgevoerd en de eerste pilootaudit voor de thema-audit Aankoop en Opvolging van Werken.

2.1.3 Detectie-audits bij OCMW-besturen

In 2014 onderzocht Audit Vlaanderen de wijze waarop een ernstig fraudegeval zich bij een bepaald OCMW heeft kunnen voordoen. Hieruit bleek dat diverse oorzaken aan de basis lagen van het specifieke fraudegeval. De belangrijkste oorzaak was evenwel dat de mogelijkheden tot functiescheiding en de functionaliteit “begunstigdenbeheer” in de gehanteerde financiële softwaretoepassing niet benut werden, hoewel ze wel degelijk beschikbaar waren. Uit verder onderzoek (o.a. gesprekken met verschillende softwareleveranciers) kwam naar voor dat het risico om op een gelijkaardige wijze te frauderen bij andere OCMW-besturen, in mindere of meerdere mate, ook inherent aanwezig is.

Om alle OCMW-besturen attent te maken op het risico van een mogelijk ontoereikende set-up van hun softwarepakketten, heeft Audit Vlaanderen alle OCMW-secretarissen hiervan via mail op de hoogte gesteld. In deze mail werd de gehanteerde fraudemethodiek uitgelegd en werd toegelicht waarom dit risico ook bij andere OCMW-besturen inherent aanwezig is.

Audit Vlaanderen besliste om aansluitend detectie-audits uit te voeren bij 21 verschillende OCMW-besturen, verspreid over Vlaanderen. 19 van deze detectie-audits werden in 2015 uitgevoerd. 2 werden uitgesteld en in januari 2016 opgestart.

Over de bevindingen uit deze 21 detectie-audits werd op 15 maart 2016 een globaal rapport gepubliceerd.

2.1.4 Forensische audits

Wanneer er ernstige indicaties van mogelijke onregelmatigheden zijn, kan Audit Vlaanderen een forensische audit uitvoeren. Dit kan als gevolg van een melding of op eigen initiatief. Wanneer een forensische audit (vermoedens van) strafrechtelijke inbreuken aan het licht brengt, wordt ook een exemplaar van het betrokken auditrapport bezorgd aan de Centrale Dienst voor de Bestrijding van de Corruptie (CDBC) of het parket.

In 2015 werden door Audit Vlaanderen vijf forensische audits in lokale besturen opgestart, waarvan er vier in 2015 werden opgeleverd. Audit Vlaanderen ontving in 2015 19 meldingen van mogelijke onregelmatigheden:

  • aan vijf meldingen werd geen verder gevolg gegeven, omdat er onvoldoende concrete aanknopingspunten waren om de opstart van een forensische audit te rechtvaardigen of omdat er reeds een onderzoek door een bevoegde instantie plaats vond;
  • voor vier meldingen werd na vooronderzoek beslist om 5 forensische audits op te starten[8];
  • op basis van twee meldingen zal in 2016 ten minste één forensische audit opgestart worden;
  • twee meldingen werden doorgegeven aan het Agentschap Binnenlands Bestuur, wegens ernstige rechtsschendingen;
  • de informatie uit vier meldingen werd meegenomen of zal meegenomen worden in de uitvoering van geplande organisatie-audits;
  • n.a.v. twee meldingen werd een advies aan het betrokken lokaal bestuur bezorgd.

2.1.5 Klantentevredenheid

Na elke audit verstuurt Audit Vlaanderen een klantenbevraging om de eigen werking te evalueren en blijvend in te zetten op de optimalisering daarvan.

Tussen 2 januari 2015 en 31 augustus 2015 vulden 135 medewerkers van 40 lokale besturen de bevraging in. De gemiddelde score op de bevraging bedraagt: 4,14/5.

In 2015 investeerde Audit Vlaanderen in de optimalisatie van de klantenbevraging. Vanaf september 2015 werd met een nieuw instrument gewerkt dat diepgaander en kritischer peilt naar de tevredenheid. De nieuwe bevraging werd door 68 medewerkers van 14 lokale besturen ingevuld. Ze bestaat uit volgende onderdelen:

  • het werk van de auditoren;
  • de communicatie met de auditoren;
  • het auditrapport;
  • de tevredenheid over de auditopdracht;
  • de tevredenheid over Audit Vlaanderen in het algemeen.

De gemiddelde score voor de tevredenheid over de auditopdracht was: 3,7/5. De gemiddelde score op de vraag of Audit Vlaanderen in het algemeen een goede indruk geeft was 4,07/5.


[1] De BBC is geleidelijk ingevoerd in de Vlaamse lokale besturen vanaf 1/1/2011 en algemeen van toepassing sinds 1/1/2014.
[2] Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten
[3] Vereniging van de Vlaamse Provincies
[4] Expertisecentrum voor Gemeentesecretarissen
[5] Vereniging van de Vlaamse OCMW-secretarissen
[6] Vlaamse Lokale Financieel Beheerders
[7] Agentschap Binnenlands Bestuur
[8] Op basis van één melding werd zowel bij een gemeentebestuur als bij een OCMW-bestuur een forensische opdracht uitgevoerd.

kompas arrow up

2.2 Sensibiliseren en ondersteunen

Zoals in de missie is aangegeven, wil Audit Vlaanderen partner zijn van de lokale besturen en een toegevoegde waarde creëren bij de uitbouw van effectieve, efficiënte, kwaliteitsvolle en integere organisaties. Om dit te realiseren zet het agentschap naast het uitvoeren van audits ook in op het informeren en sensibiliseren rond interne controle of organisatiebeheersing. Audit Vlaanderen wil immers de organisatiebeheersing van de lokale besturen versterken door hen aan te zetten om een zelfevaluatie organisatiebeheersing uit te voeren, bijvoorbeeld op basis van de Leidraad Organisatiebeheersing, en te rapporteren over organisatiebeheersing conform de bepalingen in de organieke decreten hieromtrent.

2.2.1 Het eerste jaarverslag van Audit Vlaanderen

Op 18 mei 2015 werd het eerste jaarverslag van Audit Vlaanderen over 2014 gepubliceerd. Het jaarverslag van 2014 werd in 2015 1.450 keer gedownload door 1.363 unieke bezoekers van de website.

2.2.2 Website

De website www.auditvlaanderen.be is een belangrijk kanaal voor het informeren van lokale besturen over organisatiebeheersing, maar ook over de werking van Audit Vlaanderen. Audit Vlaanderen ziet de website als een kenniscentrum waar relevante informatie over organisatiebeheersing en de werking van Audit Vlaanderen beschikbaar worden gesteld.

  Aantal unieke bezoekers Aantal sessies[9] Aantal bekeken pagina's
2014 8.531 15.005 59.727
2015 13.965 21.857 60.112

Via de website worden instrumenten ter beschikking gesteld die de lokale besturen ondersteunen bij het uitvoeren van een zelfevaluatie. Deze instrumenten werden ook in 2015 veel gedownload. De Leidraad Organisatiebeheersing voor lokale besturen wordt minder gedownload dan in 2014, maar toch nog 1.609 keer. Het doelstellingenoverzicht en het stappenplan werden nog meer dan 500 keer gedownload. Audit Vlaanderen ontwikkelde een brochure waarin de organisatie wordt voorgesteld en interne controle/organisatiebeheersing in het kort wordt uitgelegd. Deze brochure werd 807 keer gedownload, terwijl er geen publiciteit over gemaakt werd.

Aantal downloads:

  Leidraad organisatiebeheersing LB Doelstellingenoverzicht Stappenplan Brochure
2014 3.742 1.506 4.470  
2015 1.609 551 544 807

2.2.3 Het eerste globale rapport[10] van audits in de lokale besturen

Op 14 december 2015 publiceerde Audit Vlaanderen het eerste globale rapport over audits in de lokale besturen. Dit globale rapport gaat over de organisatie-audits die tussen begin 2014 en eind 2015 werden uitgevoerd bij 24 gemeentebesturen, 20 OCMW-besturen en 10 autonome gemeentebedrijven.

In dit globale rapport komen vijf belangrijke verbeterpunten naar voor:

1. Systematisch werken aan interne controle/organisatiebeheersing kan beter
De laatste jaren nemen steeds meer lokale besturen initiatieven om hun interne controle/organisatiebeheersing te versterken. Weinig geauditeerde besturen werken echter al op een systematische wijze aan hun interne controle/organisatiebeheersing. Ze maken bijvoorbeeld geen gebruik van een duidelijk kader en rapporteren niet regelmatig aan het politieke niveau. In beide gevallen gaat het om een verplichting die is opgenomen in het Gemeente-/OCMW-decreet. Slechts in ongeveer 1 op 5 audits stelden we vast dat er wel gerapporteerd werd aan de raad.

Dat er weinig structureel wordt gewerkt rond organisatiebeheersing kan belangrijke gevolgen hebben. Zo kan de raad moeilijk invulling geven aan zijn controlerende functie en kunnen structurele problemen lang aanslepen. Het belang van een goede interne controle/organisatiebeheersing zal in de toekomst nog toenemen, aangezien de Vlaamse Regering de regelgeving voor lokale besturen wil afbouwen.

2. Er is een gebrek aan doelgericht werken en de opvolging ervan
Om effectief te kunnen werken moet een organisatie weten waar ze naartoe wil. Ze heeft duidelijke doelstellingen nodig voor het nieuwe beleid, de weerkerende taken en de interne werking (bv. HRM, ICT, communicatie, enz.). Door duidelijke doelstellingen te formuleren kan een organisatie bepalen hoe ze haar personeel en financiële middelen wil inzetten. Deze principes vinden we ook terug in de beleids- en beheerscyclus (BBC). Hoewel er zichtbare stappen in de goede richting worden gezet, blijkt de toepassing van de principes van de BBC in de praktijk echter niet zo evident. Zo stellen lokale besturen wel al bepaalde doelstellingen voorop, maar dekken deze nog lang niet de volledige werking. Hierdoor is het voor de organisaties vaak moeilijk om hun personeel en financiële middelen voldoende effectief en efficiënt in te zetten in functie van de gemaakte keuzes. Dit soort onvolmaaktheden belemmert bovendien een adequate opvolging van de werking.

3. Er is nog werk aan de aansturing door het managementteam en de evaluatie van de medewerkers
Binnen een organisatie is een goede coördinatie nodig om de vooropgestelde doelstellingen te realiseren. Het managementteam speelt hierin een belangrijke rol. Nagenoeg alle lokale besturen beschikken over een managementteam, maar de slagkracht ervan verschilt van bestuur tot bestuur. Dit blijkt onder meer uit de soms beperkte opvolging van de werking van de organisatie door het managementteam. De evaluatie van de medewerkers gebeurt onvoldoende systematisch. De individuele prestaties van de medewerkers dragen bij tot de realisatie van de doelstellingen. Een degelijke opvolging hiervan is dan ook aangewezen. De secretaris en de financieel beheerder, toch medewerkers met een doorslaggevende rol in de organisatie, worden zelden geëvalueerd. Zonder de nodige feedback over hun prestaties, is het moeilijk voor de medewerkers om hun rol in het bereiken van de doelstellingen naar behoren te kunnen uitvoeren.

4. De aanpak van de samenwerking tussen gemeentebestuur en OCMW-bestuur kan best meer projectmatig
Meer en meer gemeentebesturen en OCMW-besturen werken aan een integratie van beide organisaties. De succesvolle voorbeelden illustreren dat de fusie van de gemeentelijke en de OCMW-organisatie een werk van lange adem is. In de meeste geauditeerde besturen bestaat de politieke wil om meer samen te werken, maar ontbreekt er een projectmatige aanpak om dit te realiseren. Een aantal basisvragen worden bij aanvang onvoldoende uitgeklaard: voor welke diensten willen we samenwerken? Tegen wanneer? Wie is verantwoordelijk? Wat zijn de tussenstappen? Enz.

5. De filosofie van de organieke decreten en andere regelgeving is onvoldoende geïmplementeerd
Een rode draad doorheen de organisatie-audits is de soms beperkte naleving van de (organieke) regelgeving. De kloof tussen de realiteit in de lokale besturen (het “werkelijke land”) en hetgeen de wetgeving voorschrijft (het “wettelijke land”) is groot. Het is de bedoeling van de regelgeving om lokale besturen instrumenten aan te reiken die kunnen helpen bij de uitbouw van een degelijke organisatie. Een aantal van deze instrumenten ontbreken echter in veel lokale besturen of worden enkel ontwikkeld vanuit een formalistische invalshoek. Voorbeelden hiervan zijn het klachtenreglement, de afsprakennota, de deontologische code en het informatieveiligheidsplan. De les die hieruit kan getrokken worden voor toekomstige regelgeving is: het louter opnemen van zaken in regelgeving is onvoldoende om een duurzame verandering te bewerkstelligen.

2.2.4 Goede praktijken ter inspiratie

Auditoren stellen regelmatig goede werkmethoden vast bij lokale besturen. Wanneer de auditoren denken dat deze inspiratie kunnen bieden voor andere organisaties, is bij Audit Vlaanderen een procedure uitgewerkt. Tijdens het doorlopen van die procedure toetsen meerdere auditoren en het managementteam de werkmethoden af. Degene die de procedure doorstaan en goedgekeurd worden, worden goede praktijken genoemd. Mits de leidinggevende van de organisatie waaruit de goede praktijk komt daarvoor toestemming verleent, stelt Audit Vlaanderen deze online ter beschikking voor andere organisaties onder de vorm van een goede praktijkendatabank[11]. In 2015 werden de eerste 8 goede praktijken uit organisatieaudits online gezet. De databank wordt begin 2016 uitgebreid met 7 nieuwe uit de organisatie-audits en 13 die tijdens de thema-audit gemeentelijke belastingen en retributies naar voor kwamen.

2.2.5 Nieuwsbrieven

Audit Vlaanderen vindt het belangrijk dat de lokale besturen grondig geïnformeerd worden over zijn werking, de audits en organisatiebeheersing. Om hier op een systematische manier over te communiceren werd in 2014 een nieuwsbrief ontwikkeld. In 2015 groeide het aantal inschrijvingen voor deze nieuwsbrief gestaag. Het is de bedoeling dat de secretarissen van gemeentebesturen en OCMW-besturen, de griffiers van de provincies en de stafmedewerkers, die rond organisatiebeheersing werken, deze nieuwsbrief ontvangen.

Aantal inschrijvingen nieuwsbrief LB 2014 2015 Totaal
eind
2015
Medewerkers van gemeentebesturen 352 129 481
Medewerkers van OCMW’s 195 82 277
Medewerkers van provincies 12 16 28
Anderen (consultants, ABB, …) 109 84 193
Totaal 668 311 979

2.2.6 Begeleidingstrajecten zelfevaluatie van de bestuursscholen

Heel wat lokale besturen werken graag samen met andere besturen voor het uitvoeren van een zelfevaluatie organisatiebeheersing. Audit Vlaanderen adviseerde de provinciale bestuursscholen om begeleidingstrajecten uit te werken, waarbij verschillende besturen tijdens dit proces van elkaar kunnen leren. 

In 2015 werden in vier bestuursscholen (West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen, Antwerpen en Vlaams-Brabant) initiatieven opgestart waarbij zes à acht lokale besturen samen een traject doorliepen om een zelfevaluatie uit te voeren. Audit Vlaanderen coachte de lesgevers van deze trajecten en verzorgde de algemene inleiding bij de bestuursscholen die dit vroegen.
In 2014 en 2015 namen 99 besturen deel aan een begeleidingstraject van een bestuursschool om een zelfevaluatie uit te voeren. 56 besturen participeerden in 2015 aan een begeleidingstraject.

2.2.7 Toelichtingen

In 2015 gaf Audit Vlaanderen 15 toelichtingen voor de lokale besturen waar 353 medewerkers van 190 besturen aan deelnamen. De presentaties die voor sommige begeleidingstrajecten van bestuursscholen werden gegeven, werden in deze toelichtingen opgenomen.

 

Via de optie ‘Download Jaarverslag’ kunt u het volledige jaarverslag downloaden. De optie ‘Stel eigen pdf samen' maakt het mogelijk om uw eigen jaarverslag op maat samen te stellen door zelf te bepalen welke hoofdstukken u wenst te bundelen in een pdf-bestand.

kompas